หมวด ค

คนโท

ภาชนะสำหรับใส่น้ำ รูปร่างกลมอย่างหม้อน้ำแต่มีขนาดเล็ก คอสูง มักทำด้วยดินเผาไม่เคลือบเพื่อให้น้ำเย็นน่าดื่ม อาจตกแต่งลวดลายหรือขัดผิวให้มัน ในภาคเหนือเรียก กุณโฑหรือน้ำต้น

คบไฟ

ของใช้สำหรับจุดไฟให้สว่าง ใช้ใบไม้ ขี้กบแห้งๆหรือเปลือกไม้ เช่น เปลือกเสม็ดคลุกน้ำยาง ห่อด้วยใบจากรวมกันเป็นดุ้นยาวๆเรียก ไต้

ครก

เครื่องใช้สำหรับตำหรือโขลกของให้ละเอียด ทำด้วยไม้ หิน ดินเผาหรือโลหะ มีรูปร่างแตกต่างกันไปตามการใช้สอยวัสดุ แต่ต้องมีหลุมตรงกลางสำหรับใส่สิ่งที่ต้องการต่ำ โดยใช้สากเป็นเครื่องตำหรือโขลก ครกมีหลายขนาดตั้งแต่ขนาดเล็กสูงเพียง๓-๔นิ้ว ไปจนถึงครกขนาดใหญ่

คราด

เครื่องมือสำหรับชักหรือลากขี้หญ้าในนา ทำด้วยไม้ มีฟันเป็นซี่ๆคล้ายหวี มีด้ามสำหรับถือ หาเป็นคราดขนาดใหญ่ที่ใช้ทำนาต้องใช้วัวหรือควายลาก โดยมีคันชักที่ปลายตัวคราดทั้งสองข้าง ปลายคันชักมีคล้องคล้ายแอกหรือคอม คราดมี๒ชนิด คือ คราดเดี่ยว ใช้วัวหรือควายลากเพียงตัวเดียว และ คราดคู่ ที่ใช้วัวหรือควายลากสองตัว

คราด ภาคเหนือเรียกว่า ขอแหย่ง คราดทำนาเรียก เผือ

คร่ำ

งานหัตถกรรมประเภทหนึ่งใช้เงินหรือทองฝังลงในเนื้อเหล็กเป็นลวดลาย เพื่อตกแต่งภาชนะเครื่องใช้หรืออาวุธ เช่น กรรไกร ดาบ หอก ง้าวเป็นต้น หากใช้เงินฝังเรียก คร่ำเงิน หากใช้ทองฝั่งเรียก คร่ำทอง

ครุบ

เครื่องดักสัตว์ขนาดเล็ก เช่น นก หนู ทำด้วยตาข่ายหรือสานด้วยไม้ไผ่ใช้เหยื่อล่อให้สัตว์เข้าไปติดและจับได้ขณะ ที่สัตว์ยังไม่ตาย ครุบดักนกเรียก ครุบนก ดักหนูเรียก ครุบหนู ครุบชนิดหนึ่งเป็นครุบจับตายเรียก ครุบตาย กระท้ำหรือขะตำ ซึ่งเป็นกับดักหนูประเภทเดียวกับฟ้าทับเหว (ดูฟ้าทับเหว)

คล็อก

มีดชนิดหนึ่งมีปลายแหลมงอน ด้ามงอเล็กน้อย มีฝักหรือปลอกสำหรับเก็บมีดเมื่อใช้เหน็บเอวเช่นเดียวกับมีดพกในภาคกลาง ใช้สำหรับป้องกันตัว บางเล่มใช้ในการแกะสลักด้ามเป็นลวดลาย การเรียกมีดชนิดนี้ว่า คล็อก สันนิษฐานว่ามาจากคำว่า คล็อก ในภาษามลายู แปลว่า คดหรืองอ ตามลักษณะของด้ามมีดที่มีด้างอ

มีดคล็อก บางถิ่นเรียก คล็อก ไม้คล็อก

ค้อน

เครื่องมือสำหรับ เคาะ ตอก ตี ทุบ ทำด้วยวัสดุหลายอย่าง เช่น ไม้ เหล็ก ทองเหลือง มักทำหัวให้งอตั้งฉากกับด้าม รูปร่างหัวค้อนแตกต่างกันตามการใช้สอย เช่น กลม สี่เหลี่ยม เป็นต้น

คาน

ใช้สำหรับหาบหรือหามสิ่งของ ทำด้วยไม้ หรือไม้ไผ่ คานไม้ไผ่สำหรับหาบใช้ไม้ไผ่ผ่าซีกขนาดเท่าผ่ามือ เหลาให้กลางป่อง หัวและท้ายเรียวเล็ก เหลือข้อไม้เป็นปุ่มไว้กันไม่ให้สาแหรกหรือเชือกหูกระบุง หูกระปาหรือหูภาชนะเลื่อนหลุดจากปลายคาน

คายไม้ไผ่ในบางถิ่นทำปลายคานเป็นรูปต่างๆให้สวยงาม เช่นทำให้โค้งงอนขึ้น เรียกว่า คานหงส์

เครื่องกลึง

เครื่องมือสำหรับทำให้ไม้หรือวัสดุนำมากลึงหมุน แล้วใช้สิ่วแทงสกัดให้เป็นรูปตามต้องการ เช่น กลึงเป็นเสาลูกกรง ขาตู้ ขาโต็ะ กลอง ช่างโบราณทำเครื่องกลึงแบบต่างๆง่ายๆ สามวิธี คือ

๑.เครื่องกลึงแบบใช้มือชัก โดยใช้เชือกพันกับวัตถุที่ต้องการกลึงแล้วใช้มือชักปลายเชือกทั้งสองข้าง สลับกันไปมาให้วัตถุหมุน

๒.เครื่องกลึงแบบใช้กงชักหรือคันชัก โดยใช้เชือกคันชักพันกับวัตถุแล้วชักคันไปมา

๓.เครื่องกลึงชนิดคันเบ็ด กลึง โดยใช้เชือกผูกกับปลายลำไม้ไผ่ที่โค้งอย่างคันเบ็ด พันเชือกเข้ากับวัตถุแล้วโยงไปผูกกับไม้กระเดื่องซึ่งอยู่ข้างล่าง ใช้เท้าเหยียบกระเดื่องเป็นจังหวะ เชือกจะดึงสิ่งที่ต้องการจะกลึงหมุนไปมา เครื่องกลึงชนิดนี้บางทีเรียกว่า ภมร ภาคเหนือเรียกว่า เคี่ยนหรือเฅี่ยน และ เรียกช่างกลึงว่าช่างเคี่ยนหรือช่างเฅี่ยน

เครื่องกลึงของช่างไทยโบราณทำให้วัตถุหมุนกลับไปกลับมา มิได้หมุนไปทางเดียวกันอย่างเครื่องหมุนที่ใช้มอเตอร์แบบปัจจุบัน

เครื่องเขิน

                 ภาชนะไม้ไผ่สายเคลือบน้ำรักสีดำ หรือทาเคลือบด้วยชาดให้มีสีแดง หากเป็นของเจ้านายจะตกแต่งด้วยสีทองและลวดลายวิจิตรงดงาม เครื่องเขินนี้เป็นงานศิลปหัตถกรรมที่ทำในเชียงใหม่เพียงแห่งเดียวเหตุที่เรียกเครื่องเขินเพราะไทเขินเป็นชนชาติผู้เป็นเจ้าของงานมา ก่อนเครื่องเขินเข้ามาในเชียงใหม่พร้อมกับอพยพของพวกไทยเขินในสมัยพระเจ้ากาวิละ กล่าวกันว่าชาวไทยเขินได้รับการสืบทอดการทำเครื่องเขินต่อ ๆ กันมา โดยอาศัยการซึมซับวิธีการจากครอบครัวและชุมชน สมัยนั้นไม่มีการจารึกวิธีทำเป็นลายลักษณ์อักษร ต่างเรียนรู้สืบต่อมา

เคียว

เครื่องมือทางการเกษตรชนิดหนึ่งใช้สำหรับเก็บเกี่ยวพืชผลประเภทข้าวและ ธัญพืช มีลักษณะเป็นมีดทำด้วยเหล็ก โค้งคล้ายตะขอและมีคมอยู่ด้านใน มีด้ามจับสำหรับถือ มีชื่อที่แตกต่างไปในแต่ละภาค เช่น ตรูด กรูด ผู้ใช้งานจะใช้เคียวเกี่ยวไปที่ฐานของต้นพืชและตัดออก เคียวแบบด้ามสั้นอาจทำให้เกิดอาการปวดหลังเมื่อใช้เป็นระยะเวลานานเนื่องจาก ต้องยืนก้มอยู่ตลอด (ด้วยเหตุนี้จึงเรียกชาวนาว่าเป็นกระดูกสันหลังของชาติ) จึงมีเครื่องมืออีกอย่างหนึ่งคือเคียวด้ามยาว ซึ่งมีด้ามจับยาวกว่าและไม่ต้องก้มให้ปวดหลัง

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: