หมวด ก

23 ก.ย.

กลับหน้าคลังคำศัพท์ 

 กก

                ชื่อพรรณไม้ชนิดหนึ่งขึ้นในที่มีน้ำแฉะ ลำต้นกลมสูง ใช้ทอเสื่อ เรียกเสื่อกก

กง

                ส่วนประกอบของเรือทำด้วยไม้ตามรูปร่างเรือ ตั้งบนไม้กระดูกงูเรียงกันเป็นช่วงๆตลอดลำ เพื่อรับไม้ข้างเรือและไม้ท้องเรือที่ประกอบกันขึ้นเป็นเรือ กงมักเรียกตามลักษณะและการใช้งาน เช่น กงค้างหรือกงข้าง คือกงข้างเรือลงไปไม่ถึงท้องเรือ

กงเกวียน

                ไม้รอบล้อเกวียนรูปวงกลม ทำด้วยไม้เนื้อแข็งโค้งเป็นส่วนๆ แล้วนำมาประกอบกันจนเป็นวงกลม มีกำทำด้วยไม้เป็นซี่ เรียงกันจนเต็มวงล้อประมาณ ๑๖ ซี่ ด้านหนึ่งของกำฝังลงในดุมซึ่งเป็นจุดศูนย์กลางของล้อเกวียน ล้อเกวียนจึงประกอบกันเป็นวงล้อได้ด้วย กง กำ ดุม

                กงเกวียน บางทีเรียก ไม้ฝักมะขาม ตามลักษณะของไม้ที่เลื่อยให้โค้งอย่างฝักมะขามเป็นชิ้นๆแล้วนำมาต่อกันจนเป็นวงกลม

กงจักร

                เครื่องเล่นอย่างหนึ่งทำด้วยฝากระป๋องนม ฝาขวดโซดา หรือ ฝาเบียร์ที่ทุบให้แบน เจาะรูตรงกลางสองรูให้ห่างกันประมาณ ๑-๒ เซนติเมตร ร้อยเชือกผ่านรูทั้งสองให้ยาวประมาณ ๒ คืบ ผูกปลายเชือกเข้าด้วยกัน เลื่อนฝากระป๋องหรือกงจักรให้อยู่กึ่งกลางเชือก สอดนิ้วกลางของทั้งสองมือเข้าระหว่างปลายเชือกทั้งสองข้าง แกว่งเชือกให้กงจักรหมุนกลับไปกลับมา จะเร็วจะช้าขึ้นอยู่กับจังหวะการดึงเชือกของผู้เล่น กงจักรเป็นเครื่องเล่นพื้นบ้านที่เด็กมักทำเล่นเมื่อประมาณ ๕0ปีที่แล้ว

กงดีดฝ้าย

                เครื่องดีดฝ้ายให้ปุย ทำด้วยไม้ไผ่คล้ายคันกระสุน แต่ด้านหนึ่งโค้งยาวกว่าอีกด้านหนึ่ง มีเชือกขึงเป็นสายสำหรับดีดฝ้าย การยิงหรือดีดฝ้ายใช้ด้านยาวลงไปดีดฝ้ายที่อยู่ในกะเพียดหรือภาชนะใส่ฝ้าย โดยดึงสายกงแล้วปล่อยสลับกันไปเรื่อยๆจนปุยฝ้ายฟู จึงขยุ่มปุยฝ้ายไปพันรอบไม้กลมๆคล้ายตะเกียบอย่างหลวมๆเพื่อนำไปปั่นเป็นเส้นด้ายต่อไป

ก้นนกกวัก

                เรือนเครื่องผูกหรือเรือนไม้บั่วของภาคเหนือที่สร้างหลังคาทรงจั่วเปิดด้านหนึ่ง อีกด้านหนึ่งที่ทำเป็นปีกนกคลุมสูงครึ่งจั่ว ทำให้หลังคาดูเหมือนรูปร่างของนกกวัก เรือนชนิดนี้มักปลูกไว้ตามไร่ นา เพื่อเป็นที่พักชั่วคราว

กบ

                เครื่องมือสำหรับไสไม้ให้เรียบ หรือไสตามลักษณะที่ต้องการ เช่น ไสเป็นราง บัว บังใบ กบแต่เดิมทำด้วยไม้เนื้อแข็งเป็นแท่งสี่เหลี่ยม เจาะเป็นช่องสำหรับสอดใบกบที่แผ่นเหล็ก ปลายคมอย่างสิ่วเป็นตัวไสไม้ หน้าของใบกบจะเป็นตัวกำหนดรูปร่างของไม้ที่ไสให้มีรูปต่างๆ กบที่ใช้โดยทั่วไปมีหลายชนิด ได้แก่ กบกระดี่ กบนาง  กบบรรทัด กบบัว กบทวาย เป็นต้น ภาคเหนือ เรียก เต่า

กบาล

                ภาชนะทำด้วยกาบกล้วยเป็นรูปกระบะ ใช้ใส่กระทงเครื่องเซ่นผีและตุ็กตาดินเหนียว หรือตุ็กตาเสียกบาล เพื่อนำไปวางทิ้งไว้ที่ทางสามแพร่งหรือปล่อยลอยน้ำเพื่อสะเดาะเคราะห์

กรง

                ที่สำหรับขังสัตว์ เช่น นก ไก่ มักทำเป็นซี่ประกอบกันเป็นสี่เหลี่ยมหรือทรงกระบอก อาจจะตั้งอยู่กับที่หรือเคลื่อนย้ายได้ เช่น กรงไก่ กรงนกเขา กรงนกขุนทอง

                กรง ภาคเหนือ เรียกว่า หับ

กรบ

                เครื่องมือแทงปลาน้ำจืดชนิดหนึ่ง ลักษณะคล้ายฉมวกแต่ขนาดใหญ่กว่าทำด้วยเหล็กขนาดนิ้วมือ ปลายแหลมมีด้ามยาว ตัวกรบแยกเป็น๓แฉก ๕แฉก หรือ ๗แฉก ด้ามงอโค้งรับกับมือเพื่อให้จับสะดวก บางทีแกะสลักเป็นรูปสัตว์ เช่น นก ลิง งู ส่วนต่อจากตัวกรบทำด้วยไม้รวกหรือไม้ไผ่ขนาดโดตกว่าหัวแม่มือ ยาวประมาณ ๒ศอก มี ๓อัน หรือ ๕อัน แล้วแต่จำนวนแฉกของกรบนั้น ปลายด้านล่างจะสวมเหล็กแหลม โดยใช้ครั่งยึด มีปลอกเล็กเป็นแหวนรัดอีกที เช่นเดียวกับฉมวก ระหว่างกลางัวกรบมักมีหวายมัดรัดไม่ให้ตัวกรบแยกจากกันระหว่างจับปลา

                กรบ บางถิ่นเรียกว่า กบหรือตบ

กรรไกร

                เครื่องมือสำหรับตัดโดยใช้หนีบทำด้วยเหล็ก มีสองขาและมีความคมอย่างมีด มีด้ามเป็นที่หนีบ จุดหมุนอยู่ที่หัว กรรไกรจะมีรูปร่างต่างกันและเรียกชื่อตามลักษณะการใช้หรือรูปร่าง ได้แก่ กรรไกรหนีบหมาก กรรไกรหัวหงส์ กรรไกรตัดผม กรรไกรตัดกระดาษ เป็นต้น

                กรรไกร บางทีเรียก กรรไตร ตะไกร

กรวย

                สิ่งที่มีรุปร่างกลมกลวงยาวเรียวแหลม เช่น กรวยที่เย็บด้วยใบตองสำหรับใส่ดอกไม้ หรือกรวยครอบกระทงทีฝาเป็นกรวย ข้างในใส่ดอกไม้ เป็นต้น หรือ กรวยสำหรับใช้กรอกของเหลวให้ไหลลงในภาชนะปากแคบ

กร้อ

                เครื่องจักสานยาด้วยชันและน้ำมันยาง รูปร่างคล้ายบุ้งกี๋แต่เล็กกว่า ใช้สำหรับวิดน้ำ กร้อมักยาชันเคลือบจนหนาเพื่อความทนทานและไม่ให้น้ำซึมรั่ว

                กร้อ บางถิ่น เรียก ตะกร้อ แครง แคลง

กรอง

                เครื่องจักสานไม้ไผ่สำหรับกรองของเหลว สานด้วยตอกเล็กๆและสานเป็นตาถี่ๆ พอให้ของเหลวผ่านได้แต่สิ่งอื่นๆผ่านไม่ได้

กระจับ

                เครื่องแขวนสำหรับตกแต่งชนิดหนึ่ง ใช้แขวนเปลเด็กให้แกว่งไปมาเมื่อเปลไกว ให้เด็กดูเพลินก่อนนอนเหมือนปลาตะเพียนใบลาน แต่เดิมทำด้วยเศษผ้าเย็บเป็นรูปกระจับหรือรูปสามเหลี่ยม ข้างในยัดนุ่นร้อยด้วยด้ายแขวนเป็นพวง ระหว่างตัวกระจับอาจร้อยสลับด้วยลูกปัด กระดาษตะกั่วในซองบุหรี่ หรือลูกเดือยแล้วแต่จะหาได้

กระจับแรม

                เครื่องดักปลาไหลสานด้วยตอกไม้ไผ่ รูปร่างคล้ายขวดคอคอด ก้นมีช่องสำหรับใส่งาสามช่อง งาแต่ละอันสามารถถอดเข้าออกได้โดยมปิ่นหรือสลักไม้ไผ่เสียบสองข้างของงา ตัวกระจับแรมจะสานทึบ ส่วนที่ปากจะมีเหยื่อจำพวกหอยเน่า ปูเน่า สอดไว้ภายในเพื่อไม่ให้เหยื่อเสียหาย และยังช่วยรักษากลิ่นคาวของเหยื่อไว้ได้นานอีกด้วย

                กระจับแรมมีช่องให้ปลาเข้า ๓ ทาง ชาวบ้านบางท้องถิ่นจึงเรียก อีจู้สามทาง ในภาคใต้เรียก ข้องดักปลาไหล

กระจ่า

                เครื่องใช้ครัวเรือนสำหรับตักอาหาร ตัวกระจ่าทำด้วยกะลา ด้ามทำด้วยไม้ ใช้หวายผูกตัวและด้ามให้ติดกัน กระจ่าที่ใช้ทั่วไปมี ๓ชนิด คือ กระจ่าชนิดแบนใช้ตักข้าว ชนิดลึกใช้ตักแกง ชนิดลึกมากให้ตักของหวาน

                กระจ่า ภาคเหนือเรียกว่า พาก ภาคใต้เรียก จวักหรือหวัก

กระจาด

                ภาชนะสานด้วยตอกและหวาย รูปร่างเตี้ยๆ ปากกลมก้นสอบเป็นสี่เหลี่ยมหรือหกเหลี่ยม ตัวกระจาดสานทึบหรือสานโปร่งด้วยลายเฉลวหกมุม เฉลงดาว ลายตาจีนหรือลายตาชะลอม ปากมีขอบไม้ผูกด้วยหวาย ก้นเสริมขอบและทำขาเพื่อความแข็งแรงและทนทาน โดยทั่วไปใช้ใส่พืชผักผลไม้

                กระจาดอาจเรียกเครื่องสานที่สานตาโตๆมีขอบปากสำหรับใส่ของอย่างอื่น เช่น ภาชนะสำหรับใส่สิ่งของทิ้งเป็นทานในพิธีทิ้งกระจาด หรือเรียกตามการใช้งาน เช่น กระจาดผลไม้ กระจาดหาบ เป็นต้น

กระจูด

                พรรณไม้ชนิดหึ่งลำต้นกลม ข้างในกลวง มีเยื่ออ่อนขั้นเป็นข้อๆ ขึ้นในที่ชื่นแฉะ ชาวบ้านนำมาสานเป็นเครื่องใช้ โดยตัดต้นกระจูดมาคลุกโคลนดินสอ ตากแดด  ตากน้ำค้าง แล้วทุบให้แบนด้วยสาก แล้วสานเป็นเสื่อ หรือ สาด

กระชอน

                เครื่องกรองของเหลวชนิดหนึ่ง สานด้วยตอกไม้ไผ่เป็นตาถี่ๆ รูปร่างคล้ายมะนาวตัด หรือบางทีทำขอบเป็นสี่เหลี่ยม มีหูสำหรับวางหาดปากหม้อ ปกชาม เพื่อกรองกะทิ กรองเล็ดพืช หรือใช้ตากเมล็ดพืชชนิดเล้กๆ ได้แก่ เมล็ดแตงกวา ฟัก แฟง แตงโม เป็นต้น

กะลา

                ส่วนแข็งที่หุ้มเนื้อมะพร้าว มักผ่าเป็นซีกตามขวาง ซีกที่มีตาเรียก กะลาตัวผู้ ซีกตันเรียก กะลาตัวเมีย คนไทยนำกะลามาใช้ประโยชน์หลายอย่าง ได้แก่ ใช้ทำเป็นภาชนะสำหรับตักน้ำ ทำกระบวย ทำกะลาซอ เป็นต้น

กอและ

                (ถิ่นใต้) เรือประมงที่ใช้ในแถบจังหวัดภาคใต้ตอนล่างมีลักษณะเป็นเรือยาวที่ต่อด้วยไม้กระดานโดยทำให้ส่วนหัวและท้ายสูงขึ้นจากลำเรือให้ดูสวยงาม นิยมทาสีแล้วเขียนลวดลายด้วยสีฉูดฉาดเป็นลายไทยหรือลายอินโดนีเซีย ซึ่งนำมาประยุกต์ให้เหมาะกับลำเรือ เรือกอและมี ๒ แบบคือ แบบหัวสั้นและแบบหัวยาว ขนาดของเรือแบ่งเป็น ๔ ขนาด โดยยึดความยาวของลำเรือเป็นเกณฑ์ในการแบ่ง คือ ขนาดใหญ่ยาว ๒๕ ศอก ขนาดกลางยาว ๒๒ ศอก ขนาดเล็กยาว ๒๐ ศอก และขนาดเล็กมากเรียกว่า “ลูกเรือกอและ” ยาว ๖ ศอกโดยประมาณ และด้านนอกซึ่งค่อนขึ้นไปทางขอบเรือ ทำเป็นขอบนูนออกมาข้างนอก ลักษณะเป็นกันชนของเรือยาวตลอดลำเรือเรียกว่า “ปาแปทูวอ” ที่ตอนล่างของปาแปทูวอทำรอยแซะเนื้อไม้ด้วยกบให้เป็นแนวยาวตลอดลำเรือเรียกว่า “กอมา” เรือทั้งลำ แบ่งเป็น ๒ ส่วน ส่วนหัวเรียกว่า “ลูแว” ส่วนท้ายเรียกว่า “บูเระแต” ถ้าแบ่งออกเป็น ๓ ส่วน ส่วนหัวเรียกว่า “ปาลอ” ส่วนกลาง (ลำเรือ) เรียกว่า “ตือเราะ” ส่วนท้ายเรียกว่า “ปูงง”

กลับหน้าคลังคำศัพท์  

Advertisements

มีการตอบกลับหนึ่งครั้ง to “หมวด ก”

Trackbacks/Pingbacks

  1. คลังคำศัพท์หัตถกรรม « หัตถกรรมไทย - กันยายน 25, 2010

    […] ก.ย. หมวด ก. | หมวด ข. | หมวด ค. | หมวด ฅ. | หมวด ง. | หมวด […]

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: